Yasın Aşamaları
Yas, sevilen birinin ölümü karşısında bireyin yoğun duygular hissetmesi ve fiziksel tepkilerde bulunması olarak tanımlanmaktadır. Yapılan araştırmalar, sevilen birinin kaybının bireyler için en önemli stres faktörlerinden biri olduğunu göstermiştir.
Her insan, sevdiği birinin kaybı karşısında üzüntü duyar. Bu yoğun üzüntünün belirli bir süre devam etmesi normal kabul edilse de sürecin uzaması, kişinin işlevselliğini olumsuz etkileyebilir. Yas sürecinin beş aşaması vardır:
1. İnkâr Aşaması:
Bu aşamada bireyler beklenmedik bir durumla karşılaşırlar. Bu nedenle yaşanan süreç bireyler için adeta şok edicidir. “Bu benim başıma gelemez.” şeklinde tepkiler verebilirler.
2. Öfke Aşaması:
Bireyler, sevdikleri kişilerle yaşamayı umdukları zaman dilimlerini ve onlarla yapacakları pek çok şeyi düşünürler. O kişiyi kaybetmek, birlikte yaşamayı düşündükleri hayalleri de kaybetmek anlamına gelebilir. Bu durum bireylerde yoğun bir öfkeye neden olabilir. “Bu neden oluyor?”, “Kim suçlu?” gibi tepkiler ortaya çıkabilir.
3. Pazarlık Aşaması:
Pazarlık aşamasında, kaybedilen kişinin yaşamının devam etmesi için yaratıcıyla pazarlık yapılabilir. Bu aşama, kaybedilecek kişi henüz ölmemiş fakat ölüme çok yakınsa daha sık karşımıza çıkabilir. Örneğin “O ölmesin, şu adağımı yerine getireceğim.” ya da “Bir daha şunu yapmayacağım.” şeklinde cümleler kurulabilir.
4. Depresyon Aşaması:
Yas sürecinde birey, kaybın ardından çaresizlik duyguları hissetmeye başlar. Çünkü artık kayıp gerçeğini değiştiremeyeceğini anlamaya başlar. “Hiçbir şey yapamayacak kadar üzgünüm.” cümlesi bu aşama için bir örnektir.
5. Kabul Aşaması:
Ölüm, hayatın bir gerçeğidir ve geri döndürülemez bir süreçtir. Kabul aşaması; kaybedilen kişinin özlemini hissetmekle birlikte, hayata devam edebilme gücünü yeniden kazanmayı ifade eder. Ölümü kabul etmek, sağlıklı yas sürecinin önemli bir parçasıdır.